- Nieuwe verordening
- vergangstermijnen
- Voorwaarden claims
- Voedingsprofielen
- Voedingsclaim
- Gezondheidsclaim
- Generieke gezondheidsclaims
- Claims ziekterisicobeperking
- Claims gericht op de groei en ontwikkeling van kinderen
Klik op de afbeeldingen rechts naast de tekst om de bijbehorende berichten van Meat&Meal.nl op te vragen.
Aanvullingen en eventuele correcties kunnen worden gemaild naar: meatandmeal@reedbusiness.nl.
Nieuwe verordening
De nieuwe verordening voor voedings- en gezondheidsclaims (2006/1924/EC) is op 1 juli 2007 van kracht geworden. De verordening moet consumenten beter beschermen tegen onjuiste claims. Dat zijn claims die niet waarmaken wat ze beloven of de consument misleiden. In de nieuwe regelgeving is speciale aandacht voor het beschermen van kinderen. Voor die claims geldt daarom een zwaardere toelatingsprocedure. Ook voor vlees, vleeswaren, maaltijden en andere producten die claimen de kans op een ziekte te verkleinen is er een zwaardere procedure.
De verordening moet ook duidelijkheid scheppen, zodat de consument de juiste keuzes kan maken. Er komen namelijk steeds meer claims op de markt. Op een bijeenkomst van de Productschappencommissie Levensmiddelenwetgeving (PLW) op 20 maart – waar dit dossier voor een groot deel op is gebaseerd – bleek dat de regelgeving nog veel ruimte openlaat voor interpretatie. Er blijft kennelijk een groot grijs gebied.
De nieuwe regelgeving zorgt bovendien voor eerlijke concurrentie. In de hele EU gaan immers dezelfde regels gelden.
De verordening geldt voor vlees, vleeswaren en maaltijden die in de winkel liggen, maar heeft ook betrekking op producten voor restaurants, ziekenhuizen, scholen en andere instellingen. De verordening heeft géén toepassing op niet-voorverpakte producten. De regels gelden weer wel voor voedingssuplementen.
De regels hebben betrekking op alles wat een bepaalde eigenschap van het product suggereert. Dus niet alleen voor tekst op de verpakking, maar ook voor logo’s, illustraties en de merknaam.
Overgangstermijnen
Bij de verordening horen overgangstermijnen (artikel 28) die het bedrijfsleven in staat stellen de samenstelling van hun vleesproducten en maaltijden zonodig aan te passen en de etiketten te wijzigen. Aan de andere kant kunnen de overheden de warenwetbesluiten aanpassen en controleurs opleiden.
Die overgangstermijnen hebben alleen betrekking op de claims. De voedingswaardedeclaratie en aanvullende mededelingen op het etiket moeten zo snel mogelijk nadat de verordening van kracht is geworden, worden ingevoerd. Daarbij geldt voor producten die vóór 1 juli 2007 zijn geproduceerd een ‘uitverkooptermijn’ van de houdbaarheid, met als uiterste datum 31 juli 2009.
Een lijst met de voornaamste data staat in de kolom hiernaast.
Voorwaarden claims
Claims moeten wetenschappelijk bewezen worden door eigen onderzoek of research van anderen. Daarbij moeten alle beschikbare wetenschappelijke gegevens worden gewogen. De werking moet bewezen zijn bij mensen.
Vleesproducenten moeten de VWA gegevens kunnen verstrekken waaruit blijkt dat aan de verordening wordt voldaan.
De stof die zorgt voor het positieve nutritionele of fysiologische effect moet in voldoende mate aanwezig zijn in het product. De hoeveelheid van die stof die in het product zit, moet op de verpakking worden vermeld.
Voedingsprofielen
Vlees en vleeswaren en maaltijden mogen alleen vergezeld gaan van een claim als ze voldoen aan de ‘voedingsprofielen’ (artikel 4). Dat zijn voorwaarden voor maximale hoeveelheden vetten, verzadigde vetten, transvetzuren, zout/natrium en suikers. Hoe die profielen eruit gaan zien en welke voedingsstoffen daarbij worden betrokken, is nog niet bekend. De voedingsprofielen worden vóór 19 januari 2009 opgesteld door het Europese voedselagentschap EFSA en voorgelegd aan de Europese Commissie.
Op verzoek van het Europese Parlement is het toegestaan tóch een claim te zetten op een product dat een te hoog gehalte heeft van slechts één van deze voedingsstoffen. Er moet dan wel aan dezelfde kant van de verpakking staan en even goed leesbaar ‘Hoog gehalte aan…’
Voedingsclaims zijn ook toegestaan als ze niet aan de voedingsprofielen voldoen, maar juist wijzen op een verlaging van het gehalte aan vetten, verzadigde vetzuren, transvet, suiker of zout/natrium.
Voedingsclaim
Een voedingsclaim zegt iets over de voedingskundige samenstelling van het product. Ook een vergelijkende claim is een voedingsclaim. Daarbij gaat het om 'verhoogd gehalte aan…' of juist 'verlaagd gehalte aan…'
De claim moet op de lijst met toegestane voedingsclaims staan (bijlage van de verordening, pagina 16-18). Als het gaat om voedingsclaim met betrekking tot suikers, verzadigde vetten, vezels of natrium, moet vermeld worden: energie, eiwitten, koolhydraten, suikers, vetten, verzadigde vetzuren, voedingsvezels, natrium. Deze voedingswaarden worden wel de 'grote 8' genoemd.
Bij andere voedingsclaims moeten de 'grote 4' worden vermeld: energie, eiwitten, koolhydraten en vetten.
De voedingsclaim moet bovendien voldoen aan de voedingsprofielen. Is dat niet het geval, dan mogen de claims nog 24 maanden worden gebruikt nadat de profielen zijn vastgesteld.
Een voedingsclaim die níet in de bijlage voorkomt, maar die al voor 2006 legaal op de markt was in één van de lidstaten, mag tot 19 januari 2010 in dat land worden blijven gevoerd. Tot die tijd mogen dergelijke producten dus nog worden geproduceerd en verhandeld. Bedrijven hebben dus nog tot 2010 om die producten of de etiketten daarvan aan te passen.
Gezondheidsclaim
Wat een voedingsclaim is en wat een gezondheidsclaim, is niet altijd duidelijk. Een gezondheidsclaim zegt iets over gezondheidsbevorderende effecten. Ook voor deze claims wordt een lijst aangelegd. Reclame met een arts (of iemand in een witte jas) is niet meer toegestaan.
Medische claims blijven verboden. Bedrijven kunnen op de indicatieve lijst gezondheidsaanprijzingen van KOAG/KAG nazoeken of een bewering een medische of een gezondheidsclaim is. De VWA hanteert vrijwel altijd deze lijst. De VWA beschouwt een medische claim als een ernstige overtreding.
Producten met een alcoholgehalte van meer dan 1,2 procent mogen geen gezondheidsclaim bevatten. Een voedingsclaim op dergelijke producten mag alleen betrekking hebben op een verlaagd alcohol- of energiegehalte.
Claims over de snelheid en mate van gewichtsverlies mogen niet.
Op het etiket van een product met gezondheidsclaim moet worden vermeld hoeveel van het product moet worden gegeten of gedronken om het effect te bereiken. Zonodig moet worden gewaarschuwd voor een 'overdosis'. Bovendien moet het belang van gevarieerde voeding op de verpakking komen te staan.
Informatie over de aanvraag voor goedkeuring van een gezondheidsclaims staat in een voorlopig EFSA-document.
Er zijn 3 soorten gezondheidsclaims:
Generieke gezondheidsclaims
Onder de generieke gezondheidsclaims (artikel 13) vallen de claims die gebaseerd zijn op algemene aanvaardde kennis, bijvoorbeeld dat calcium goed is voor de botten. Deze claims komen op een lijst te staan. Die lijst is er nu nog niet. De EU-lidstaten leveren vóór 1 februari 2008 een lijst met generieke claims aan bij de EFSA.
In Nederland legt het ministerie van VWS de lijst aan op basis van input van de voedingsmiddelenindustrie. Bedrijven en brancheorganisaties kunnen bij VWS een verzoek indienen om een claim op de generieke lijst te plaatsen. In zo’n verzoek moet komen te staan om welke voedingsstof of product het gaat, wat het gezondheidseffect is, hoeveel ervan geconsumeerd moet worden en op basis van welke studies de claim wordt gedaan.
EFSA beoordeelt de claims op de lijsten op begrijpelijkheid voor de consument en de wetenschappelijke onderbouwing en brengt advies uit aan de Europese Commissie. De Commissie stelt samen met de lidstaten de uiteindelijke lijst op. Dat moet gebeuren op uiterlijk 31 januari 2010. Staat een gezondheidsclaim niet op de lijst of voldoet een product niet aan de voorwaarden, dan mag een claim niet meer worden gevoerd.
Iedereen kan vrij gebruik maken van de generieke claims. Wel moet een bedrijf op verzoek van de VWA kunnen aantonen dat de stof waar de claim op is gebaseerd in voldoende mate in het product aanwezig is dat het effect in het lichaam wordt bereikt.
De lijst kan worden uitgebreid. Wie een nieuwe claim op de lijst wil hebben, moet echter wel de werking van de stof wetenschappelijk aantonen. Aanvragen lopen via de VWA. In de verordening staat dat er om innovatie te bevorderen een versnelde vergunningsprocedure komt. Het lijkt er echter op dat de procedure toch minimaal acht maanden gaat duren.
Een onderdeel van de generieke claims zijn beweringen over psychologische effecten en gedragsfuncties. Omdat die behalve door voeding door veel andere factoren worden beïnvloed is een wetenschappelijke onderbouwing noodzakelijk. De lidstaten moeten vergunningaanvragen voor dergelijke claims indienen vóór 19 januari 2008. Datzelfde geldt voor claims met betrekking to gewichtsbeheersing en verzadiging.
Bij een eventuele afwijzing zijn de claims nog zes maanden toegestaan. Overigens kan het voorkomen dat een claim wordt goedgekeurd, maar later niet blijkt te voldoen aan de nog op te stellen voedingsprofielen.
De beweringen die claimen de kans op een ziekte verkleinen (artikel 14), zoals bijvoorbeeld levensmiddelen die de bloeddruk verlagen, vormen een aparte categorie. Dat is gedaan omdat het voedingspatroon slechts één van de factoren is die van invloed is op het ontstaan van bepaalde ziekten. Daarom zijn specifieke etiketteringsvoorschriften nodig.
Het kan voor bedrijven interessant zijn om hun claim erkend te krijgen als ‘het risico op ziekte beperkend’ omdat de wetenschappelijke onderbouwing dan 5 jaar kan worden beschermd. Daarna wordt de kennis alsnog voor iedereen beschikbaar.
Voor deze gezondheidsclaims moet een dossier worden aangeleverd bij de VWA. Daarin moeten afschriften van de onderzoeken en wetenschappelijke studies staan en een omschrijving van de gezondheidsclaim. Ook moet worden vermeld of de informatie door eigendomsrechten beschermd wordt. De samenvatting van de aanvraag wordt wel direct openbaar. De claim moeten worden goedgekeurd door EFSA. Info over zulke aanvragen staan in een voorlopig EFSA-document.
Voor deze categorie claims geldt geen overgangstermijn, omdat deze claims nu niet zijn toegestaan. Alleen claims die op de door de Europese Commissie vastgestelde lijst staan, zijn toegestaan. Net als bij de andere claims geldt, dat de claim óók aan de voedingsprofielen moet voldoen. Is dat niet het geval dan mag de claim tot 24 maanden na het vaststellen van de profielen worden gebruikt (uiterlijk tot 19 januari 2011).
Claims gericht op de groei en ontwikkeling van kinderen
Ook voor de 'kinderclaims' (artikel 14) geldt ook een zwaardere goedkeuringsprocedure. Het is niet duidelijk welke leeftijdsgrenzen van toepassing zijn. Voor deze categorie geldt een overgangstermijn tot januari 2008.
Voor nieuwe kinderclaims geldt dezelfde procedure als voor ziekte-risicobeperkingsclaims.
